ex Ponto

Dominique Snip: "Aan de schandpaal ermee!" De vijfdelige slavernijserie van NTR, dachten boze Afro-Surinamers en Antillianen zondag in Amsterdam. 'Boosdoener' Carla Boos, eindredacteur van de serie, werd op het matje geroepen om zich te verantwoorden.

Vrijwillig begaf zij zich naar het gedoemde schavot van de Vereniging Ons Suriname in Amsterdam. Want boos waren ze, de in groten getale aanwezige Surinamers en Antillianen, die zich hevig verzetten tegen het relativerende en bagatelliserende karakter van 'De Slavernij'. Volgens hen werd het onjuist beeld geschetst dat het allemaal wel meeviel met de slavernij en dat tot slaaf gemaakte Afrikanen het uiteindelijk wel prima vonden om gratis op de plantages te werken. Buitengewoon weerzinwekkend was volgens hen aflevering 4, waarin het 'leuke' leven op de plantages uitgebreid aan de orde kwam. Schandelijk vonden zij de 'Sjors en Sjimmie' rolverdeling van Daphne Bunskoek die de 'intellectuele woordvoering' deed, terwijl Roue Verveer op kosten van de Nederlandse belastingbetaler op zoek mocht naar zijn roots.

De kritiek die Carla Boos kreeg te verduren was zeker niet mals. Niet zelden werden haar argumenten, in het drie uur durend verhit debat, smadelijk weggehoond. Van het ontbreken van een zwart historisch perspectief kon men Boos wel niet verwijten. Leo Balai en Armand Zunder kwamen immers aan het woord om het 'echte verhaal' te vertellen. Maar dat het nadien netjes door Henk den Heijer en Piet Emmer werd gerelativeerd kon de goedkeuring van de aanwezige critici niet wegdragen. "'Blauwe ogen' die als het hen uitkomt, alle bronnen terzijde schuiven om je de grootst mogelijke onzin te verkopen", aldus Sandew Hira. De historicus sprak zelfs van een poging om deze zwarte bladzijde in de Nederlandse geschiedenis wit te wassen met 'verdraaide feiten' en 'koloniale fantasieën'.

Intentie
Boos zei te begrijpen dat het onderwerp pijnlijk en lastig is voor Antillianen en Surinamers, maar was het niet eens met het punt van 'overrelativering'. Volgens haar was de intentie om de trans- Atlantische slavernij en slavenhandel als misdaad tegen de menselijkheid voor het voetlicht te brengen. Om het in de brede context van de hedendaagse mensenhandel en actualiteit te plaatsen, was de overtuiging die men op de redactie deelde. Op het eerste gezicht lijkt hier niets mis mee te zijn, ware het niet dat juist het gruwelijke en pijnlijke van de 'Zwarte Holocaust' naar de achtergrond verdween. De vergelijking met de Holocaust vond de eindredacteur overigens niet op z'n plaats, omdat dit twee totaal verschillende episoden zijn. De vraag is waarom Boos dan wel de hedendaagse mensenhandel erbij heeft gehaald. Iedere onvrije situatie vandaag met de trans- Atlantische slavernij en slavenhandel vergelijken is een volstrekt verkeerde benadering, klonk het verweer.


Boos erkende 'blauwe ogen' te hebben, maar zich goed laten informeren door 'allerlei gekleurde Nederlanders' heeft ze heus wel gedaan. Bovendien kun je niet eindeloos zwarte en gekleurde deskundigen aan het woord laten. In de televisiewereld moet je nu eenmaal keuzes maken. Dat drie adviseurs van de serie, Alex van Stipriaan, Gert Oostindie en Aspha Bijnar die zich op 15 oktober in de Volkskrant in een stuk met als titel 'Serie slavernij was te vaak te relativerend' van de serie distantieerden, heeft haar zeer verbaasd. Ze zei nog in gesprek met hen te zullen gaan hierover.

Moedig
Vrijwel tijdens het gehele debat vlogen de verwijten Boos om de oren. Toch is het mooi dat de serie, los van de discussie over de inhoud, erin is geslaagd om de meest verzwegen periode in de Nederlandse geschiedenis weer in de schijnwerpers te plaatsen. Ten slotte is het best moedig van Boos om zich in het hol van de leeuw te begeven, wetende welk een genadeloze afstraffing haar te wachten stond. Duidelijk is dat een overwegend wit, volgens sommigen een 'koloniaal' perspectief, niet zondermeer wordt geaccepteerd. De wens die door aanwezigen werd uitgesproken is om het meervoudig perspectief dat over de trans- Atlantische slavernij en slavenhandel bestaat te erkennen en tot uitdrukking te laten komen in het onderwijs, de media en het cultuurbeleid van Nederland.