Een nabeschouwing over Kaffeefahrt ins Krematorium, een documentaire van Sergej Kreso

'Leef het leven', zegt de Duitse begrafenisondernemer Karl Schumacher paradoxaal, terwijl hij ons in de documentaire 'Kaffeefahrt ins Krematorium' meeneemt op een uitstapje naar de mogelijkheden en variaties van het heengaan. De keuze die hij ons voorlegt is die tussen dood en dood! Volgens hem is de dood een fenomeen. Ons brein is niet in staat het idee van dood (gaan) te aanvaarden. Het denkt dat we eeuwig kunnen blijven leven. Maar de dood ís er gewoon.

Samen met hem, een paar van zijn werknemers en zijn zoon en toekomstige opvolger Klaus-Markus gaan we de grens over naar de stad Venlo in Nederland. Daar kun je goedkoop begraven worden en daar kunnen de toeristen van dichtbij zien hoe zij straks de dood kunnen omarmen door een crematie of door ver en diep begraven te worden in een sprookjesbos.

'Sommige mensen willen niet begraven worden. Die hebben het over wormen en zo. Dat is onzin,' zegt Herr Schumacher. 'Op 1.80 meter diepte zitten geen wormen. Onze ontbinding wordt veroorzaakt door onze eigen micro-organismen – virussen, bacillen zonder welke we niet eens kunnen leven. Het is een natuurlijk proces. Anderen willen juist liever geen crematie. Veel te heet, dat is eng. Maar ook dat is onzin, want een dode voelt niets meer.' Volgens hem maakt het niet uit of je begraven wordt of gecremeerd. 'In wezen gebeurt bij een begrafenis niets anders dan bij een crematie, namelijk, we worden tot stof,' zegt hij.

De film begint op een vroege ochtend bij de begrafenisonderneming van de Karl Schumacher. We zien hoe afspraken worden gemaakt, hoe een kist in elkaar wordt gezet. We krijgen vluchtig een glimp van hoe een lijk wordt opgebaard en hoe de dode in de kist wordt gelegd. En we krijgen uitgebreid te zien hoe de kist gedragen wordt en hoe een uitvaartceremonie begeleid en uitgevoerd wordt.

Terwijl wij ons zorgen maken over zijn gezondheid – hij wekt al bij het begin onze sympathie en zijn zware ademhaling klinkt erg zorgwekkend – horen we hoe hij begonnen is, hoe hij de kleine zaak van zijn vader heeft gered – die pleegde zelfmoord en Karl moest met man en macht alle vooroordelen uit de weg ruimen – en hoe hij dankzij de wetgeving in buurland Nederland van een klein bedrijf een imperium maakt. En, last but not least, hoe hij dankzij het feit dat doodgaan in Nederland niet veel kost, zijn minder fortuinlijke klanten een waardige dood heeft kunnen aanbieden.

Het is duidelijk dat Karl Schumacher de film domineert. Door zijn imposante verschijning, zijn weloverwogen uitspraken en uitstekend gekozen verkooppraatjes. Hij neemt de regie over. Zijn ontroerende rede over de zelfmoord van zijn vader zet hij iedere keer neer als een grote tragedie, waarna hij die traumatische ervaring relativeert met zinnen als: 'Zo is het leven', 'zoiets moet je accepteren' en 'Je moet doorgaan'.

In het begin geloof ik hem. Ik leef met hem mee en eet gewillig uit zijn hand. Maar steeds meer komt de twijfel: is het waar wat hij zegt, of is hij me op een quasi-sympathieke manier een begrafeniscontract aan het aansmeren? Dat hij een goede zakenman is, weet ik aan het eind wel zeker. Wat ik niet zeker weet is, of het de keuze van de regisseur was om hem op die manier neer te zetten.

Wat mij betreft komt de film zijn belofte niet na. De titel 'Kaffeefahrt ins Krematorium' (in het Engels: Coffee, Cake and Crematorium) belooft een film over de dood met gepaste humor en anekdotische verhalen over deze vreemde, doch onvermijdelijke uitstapjes. Dat we helemaal geen koffie en cake voorbij zien komen is één ding, maar de pogingen in het leven van de nabestaanden te duiken en hun ervaring met crematie of begrafenis bieden niet genoeg en zijn niet bevredigend; ze worden toch vooral geschetst als aanstaande doden. Wat overblijft is een prima reclamefilm voor Herr Schumacher en zijn bedrijf. Ik hoop dat zijn zoon de film vaak kan kijken om het voorbeeld van zijn vader des te beter te kunnen volgen.

'Kaffeefahrt ins Krematorium' ging op zaterdag 24 september tijdens het Nederlands Film Festival in Utrecht in première. De film wordt op dinsdag 22 november rond 23.00 uur door de IKON uitgezonden in Holland Doc op Nederland 2.

Klik hier voor meer informatie...