Fri09192014

Last update09:39:36 AM GMT

Back Rubrieken Reportages Egypte: een internetrevolutie

Egypte: een internetrevolutie

.

De rol van internet en sociale media in een volksopstand

Cairo

egypte_rikdelhaas2

Een spontane volksopstand tegen tirannen is te mooi om waar te zijn. Zo is het ook niet gegaan in Egypte. Sinds een jaar of vijf is sprake van grote sociale onrust in het land over lage lonen, hoge kosten voor levensonderhoud en repressie van het veiligheidsapparaat met name door de politie. Achter de volksopstand die 25 januari jongstleden begon, gaat een veel grotere sociale beweging schuil dan in de afgelopen weken duidelijk werd.

Een van de belangrijkste organisatoren van het volksprotest is de ‘zes april jeugdbeweging’ in 2008 opgericht door de internetactivisten Ahmed Maher en Ahmed Saleh. De zes aprilgroep heeft samen met andere groepen als de ‘Justice and Freedom-beweging’, Kefaya (genoeg), ‘wij zijn allemaal Khalid Said’ en andere internetbewegingen voor de enorme mobilisatie gezorgd die op 25 januari en de weken daarna tot de volksopstand in Egypte hebben geleid en uiteindelijk tot het vertrek van president Hosni Mubarak.

De dertigjarige Ahmed Maher pendelt tijdens de opstand heen en weer tussen het kantoor van de ‘zes aprilgroep’ en het Tahrirplein, het epicentrum van de landelijke volksopstand. Hij is voor onze ontmoeting maar net ontsnapt aan arrestatie door de veiligheidsdiensten die een inval in hun kantoor deden van waaruit de logistiek en mobilisatie wordt georganiseerd. “Ik was even naar huis om de verjaardag van mijn dochter te vieren. Toen ik terugkwam was het gebouw omsingeld door agenten,” zegt Maher. Acht van hun activisten worden gearresteerd in een poging de opstand te smoren een week voor het vertrek van Mubarak.

Zes april
In 2008 organiseerde Maher met andere internetactivisten een landelijke staking voor hogere lonen bij de overheid. Daar deden veel mensen aan mee en de regering verhoogde daarop de salarissen. “Wij concludeerden dat het internet een effectieve manier is om landelijk mensen te organiseren en besloten de ‘zes aprilgroep’ op te richten.” Op 6 april 2008 wilden ze een nieuwe staking organiseren voor hogere lonen, maar er was dit keer weinig animo. In El Mahalla komt het wel tot confrontaties tussen werknemers en de politie. In die stad worden overheidsbedrijven geprivatiseerd waarbij ontslagen zullen vallen.

“Ik ben onmiddellijk afgereisd naar Al Mahalla, maar werd tegengehouden door de politie,” zegt de drieëntwintigjarige medicijnstudent Zizo. Hij is lid vanaf het eerste uur. Binnen drie dagen had de ‘zes aprilbeweging’ 80.000 leden en Zizo is het tweeduizendste lid. Tijdens de acties in El Mahalla werden honderden mensen gearresteerd, onder hen ook Maher. “Bij iedere actie die we organiseerden werden tientallen van onze activisten opgepakt, soms voor weken vastgehouden zonder aanklacht. Ikzelf heb diverse keren vastgezeten en ben gemarteld,” zegt Maher. Wat begon als een sociale beweging uit solidariteit met de lage lonen, ontwikkelde zich al snel tot een maatschappelijke beweging met meer politieke eisen. Een beweging die streed tegen corruptie, voor burgerlijke vrijheden, voor democratie en tegen de misdaden van de politie.

“Ik ben sinds twee jaar lid van de zes aprilgroep,” zegt de 35-jarige Dina Bashir. Toen ze op het internet naar informatie zocht over de gebeurtenissen in El Mahalla, kwam ze er achter dat ze door de staatsgecontroleerde media werd voorgelogen. De staatsmedia hielden tot de laatste dag voor het vertrek van president Mubarak vol dat er slechts een paar honderd relschoppers op het Tahrirplein stonden.

Politie
“Drie jaar geleden wilden we ook de wreedheden van het veiligheidsapparaat aan de kaak stellen,” vertelt Ahmed Maher. “Daarvoor kozen we de 25ste januari, de nationale politiedag waarop het heldhaftige verzet van de politie tegen de Britse kolonisator wordt herdacht. Maar inmiddels heeft de Egyptische politie een heel slechte naam en geldt als het apparaat dat het regime in het zadel houdt. Onder de noodtoestand, al dertig jaar van kracht, kan de politie willekeurig mensen oppakken en vasthouden. Vaak worden ze gemarteld en soms sterven mensen aan de gevolgen daarvan. Sinds 2009 hebben we door het hele land demonstraties op 25 januari georganiseerd.”

Een van de slachtoffers van het wrede politie-optreden is de 28-jarige Khalid Said uit Alexandrië. In een internetcafé begin 2010 probeert hij een filmpje te uploaden waarop te zien is hoe agenten iemand martelen. Veiligheidsagenten slepen hem uit het internetcafé en slaan hem op straat dood onder de ogen van omstanders. Het verhaal doet onmiddellijk de ronde op internet en er worden talloze Facebook-groepen opgericht onder de naam ‘wij zijn allemaal Khalid Said’. Ahmed Abdelhamid is geschokt door de gebeurtenis en vanaf het eerste uur lid geworden van de Facebook-groep. “Dit was geen anonieme boer uit de delta die was doodgeslagen door de politie, maar een van ons, iemand die actief was op internet, daar vrienden had en het politieoptreden aan de kaak probeerde te stellen.” Vlak na de dood van Khalid Said organiseren internetactivisten acties. “We besloten dat het afgelopen moest zijn met het wrede politieoptreden. Heel veel internetactivisten hadden het gevoel dat het nu genoeg was. We besloten actie te gaan voeren, niet zoals de traditionele acties met leuzen op spandoeken op de traditionele plekken, maar door op onverwachte momenten op plekken gekleed in het zwart samen te komen, zonder enige leuzen en daar een uur te staan. De politie vroeg ons wat we daar deden en wij antwoorden louter dat we er waren. Dat was heel verwarrend voor ze. Per week nam het aantal deelnemers toe.”

De revolutie
Toen midden december het volksoproer in Tunesië begon brak er onder de internetgebruikers in Egypte onmiddellijk een discussie los of zij ook een demonstratie moesten organiseren tegen het regime van Hosni Mubarak. “Wij dachten dat een zelfde opstand in Egypte mogelijk was,” zegt Ahmed Maher, oprichter van de ‘zes aprilgroep’. Via discussie op internet werd opnieuw de 25ste januari, de dag van de politie, uitgekozen voor het massale protest. De ‘zes aprilbeweging’ had toen al contact gezocht met andere internetbewegingen en met Mohamed El Baradei, oud-directeur van het atoomagentschap van de VN, die op Facebook 300.000 vrienden heeft.

Vanaf begin januari was de organisatie voor het volksprotest in volle gang. “We probeerden zoveel mogelijk mensen door het hele land te organiseren. We spraken onze contacten aan via moskeeën en fabrieken, die we eerder hadden bezocht,” vertelt Maher. “We discussieerden via het internet of de demonstratie een dag moest duren, maar de meerderheid was er voor dat we door zouden gaan tot Mubarak zou vertrekken,” vertelt Zizo. Via internet werden instructies gegeven voor een vreedzaam protest en voor de-escalatie, mocht de politie geweld gebruiken.

Via de ‘zes aprilbeweging’ werden ook alle buitenparlementaire groepen bij elkaar gebracht. Voor het eerst ging de oppositie met elkaar in gesprek en formuleerde gezamenlijke doelen. Zelfs de moslimbroederschap deed mee aan het overleg, hoewel ze pas drie dagen na het begin openlijk de demonstraties begonnen te steunen. “De leiding van de Broederschap weet niks van internet of van twitter,” zegt de 24-jarige Seif El Islam van de Broederschap. De jongeren van de verboden politieke partij namen deel aan de chat-groepen op het internet en suggereerden dat hun leiders met de activisten zouden gaan praten. “Dat idee werd uiteindelijk overgenomen door de leiding van de Moslimbroeders,” vertelt Seif El Islam trots. Hij heeft het idee dat de leiding door het internetgedrag van de jeugd en hun contacten met andere sociale- en politieke bewegingen pragmatischer lijkt te worden. Tegen het einde van de volksopstand was er een platform van sociale en politieke groepen opgericht waarin werd gepraat over de eisen en de strategie. De deelnemers konden het vrij snel eens worden over de eisen, zonder dat er partijpolitieke belangen gingen meespelen.

Waar oppositiepartijen en vakbonden nooit in slaagden, lukte het de internetactivisten. “Wij streven geen posities of politieke macht na. Wij doen het niet voor eigen gewin, maar streven naar zaken waar alle Egyptenaren wat aan hebben,” verklaart Ahmed Maher het succes.

Foto's: Rik Delhaas

Beluister een discussie en een radioreportage van Rik Delhaas op VPRO Bureau Buitenland...

Rik Delhaas is verslaggever buitenland bij het Radio 1 programma Villa VPRO en schrijft onder meer voor Trouw en De Groene Amsterdammer. Hij werkte veertien jaar voor de IKON-radio. Rik Delhaas was voor de VPRO-radio in Egypte.

Egypte: een internetrevolutie

contact

Reacties en inzendingen
ex Ponto is een uitgave van On File, Associatie van vluchtelingjournalisten en schrijvers
ex Ponto is mede mogelijk gemaakt door:
Logo_Ministerie_OCW Logo_Democratie_en_Media Logo_StimuleringsFonds_voordePers
 

Colofon

ex Ponto

is een journalistiek magazine dat op internet verschijnt. Het merendeel van de artikelen wordt door vluchteling-journalisten en andere migranten geschreven. Met Nederlandse journalisten als gast.

 


ovidiusex Ponto

In 8 na Chr. verbant de Romeinse keizer Augustus de dichter Ovidius naar het verre Tomi (het huidige Constança in Roemenië) aan de Zwarte Zee, in de provincie Pontus. Ovidius schrijft daar zijn bekende Epistulae ex Ponto (Brieven uit de Zwarte Zee). Deze bundel bevat poëtische verzoekschriften die hij naar vrienden en invloedrijke Romeinen schreef om voor hem bij de keizer te bemiddelen om in zijn lotsbestemming te herzien. Ex Ponto is in de geschiedenis door verschillende schrijvers gebruikt als metafoor voor ballingschap.